akty prawne materiały dla studentów prawa
Granice prawa własności.
Prawo własności nie jest prawem absolutnym, nie daje absolutnej władzy nad rzeczą. Korzystanie z prawa własności musi odbywać się w pewnych granicach wyznaczonych przez:
1. ustawy (o charakterze publiczno-prawnym z zakresu prawa administracyjnego, np. Ustawa z 1994 roku o zagospodarowaniu przestrzennym – zgodnie z tą ustawą ustalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego kształtują wraz z innymi przepisami sposób wykonywania własności nieruchomości);
2. zasady współżycia społecznego;
Uprawnienia właściciela, które składają się na treść prawa własności.
Uprawnienia właściciela, które składają się na treść prawa własności: (pozytywne uprawnienia właściciela) 1. ius possidendi – jest to uprawnienie do posiadania; posiadaczem samoistnym rzeczy jest ten, kto nia włada jak właściciel. Przede wszystkim posiadaczem jest właściciel. 2. ius utendi – to uprawnienie do korzystania, używania rzeczy, czyli także uprawnienie, które nie polega na czerpaniu pożytków; właściciel morze korzystać z rzeczy, pobierać z niej pożytki naturalne( np. płody), cywilne ( dochody). Właściciel może również pobierać inne dochody niż naturalne i cywilne. 3. ius fruendi – to uprawnienie do pobierania pożytków i innych przychodów z rzeczy; właściciel może z rzeczy pobierać pożytki naturalne( np. płody) i cywilne ( dochody). Właściciel może również pobierać inne dochody niż naturalne i cywilneWłasność samorządowa.
Własność samorządowa: a)własność komunalna: mieniem komunalnym jest własność i inne prawa majątkowe należące do poszczególnych gmin i ich związków oraz mienie innych komunalnych osób prawnych, w tym przedsiębiorstw. Pierwotne źródło omawianej własności stanowił proces komunalizacji mienia państwowego. Własność komunalna gmin stanowi majątek nieprzysługujący innym komunalnym osobom prawnym. Z zasady jest to nieprodukcyjny majątek służący wykonywaniu zadań publicznych gminy.Kształtowanie modelu własności prywatnej.
Prywatyzacja mienia państwowego: w gospodarce rynkowej dominujące znaczenie przypada własności prywatnej. Własność państwa występuje w ograniczonym zakresie. Koniecznością stała się stanowiąca odwrotność nacjonalizacji, prywatyzacja mienia państwowego. Polega ona na wyzbyciu się przez państwo majątku znajdującego się w dyspozycji przedsiębiorstw państwowych na rzecz osób trzecich. Prywatyzację dzielimy na: • bezpośrednią-polegającą na rozporządzeniu wszystkimi składnikami przedsiębiorstwa przez sprzedaż, wniesienie przedsiębiorstwa do spółki, oddanie przedsiębiorstwa do odpłatnego korzystania. • pośrednią- następuje po komercjalizacji dokonywanej w celu prywatyzacji przedsiębiorstwa. Komercjalizacja to przekształcenie w spółkę. Prywatyzacja pośrednia polega na zbywaniu należących do Skarbu Państwa akcji.Uwłaszczenie osób prawnych.
W czasach PRL-u socjalistyczna własność ogólnonarodowa niepodzielnie przysługiwała państwu. Obecnie „własność i inne prawa majątkowe, stanowiące mienie państwowe, przysługują Skarbowi Państwa albo innym osobom prawnym” (art. 441 kc). Nastąpiło więc „upodmiotowienie” własności państwowej. W ten sposób zniesienie zasady jedności własności państwowej wkomponowało się w ogólny nurt współczesnych przekształceń własnościowych. Uwłaszczenie państwowych osób prawnych w trybie ustawy z 29.9.90 o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości, odbywało się poprzez przekształcenie zarządu gruntu w prawo użytkowania wieczystego.
Własność przedsiębiorstwa.
Przedsiębiorstwo jest zorganizowanym zespołem składników niematerialnych i materialnych przeznaczonym do prowadzenia działalności gospodarczej. Obejmuje ono w szczególności: • oznaczenie indywidualizujące przedsiębiorstwo lub jego wyodrębnione części ( nazwa); • własność ruchomości i nieruchomości oraz inne prawa rzeczowe; • prawa wynikające z umów najmu i dzierżawy oraz prawa do korzystania z nieruchomości i ruchomości; • wierzytelności, prawa z papierów wartościowych i środki pieniężne; • koncesje, licencje i zezwolenia;Jawność praw rzeczowych.
Jawność praw rzeczowych jest gwarancją ich ochrony i poszanowania przez osoby trzecie. W przypadku nieruchomości najlepsza formą ujawniania praw rzeczowych jest wpis do księgi wieczystej. Istnieje domniemanie, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. Księgi wieczyste są generalnie jawne. Metodą ujawniania praw rzeczowych(np. własności )jest posiadanie rzeczy.
Cechy praw rzeczowych.
Cechy praw rzeczowych: - są skuteczne względem wszystkich – erga omnes – mają charakter bezwzględny (np. własność)w przeciwieństwie do spraw względnych np. wierzytelności; w przeciwieństwie do praw bezwzględnych, prawa względne są skuteczne jedynie wobec określonej osoby.(określone roszczenie wobec oznaczonej osoby, lub osób) - z praw rzeczowych wynika powszechny obowiązek nie czynienia czegokolwiek co miałoby te prawa naruszać; |
Prawo własności.
Prawo własności w Konstytucji: art. 20 – „Społeczna gospodarka rynkowa oparta na wolności działalności gospodarczej, własności prywatnej oraz solidarności, dialogu i współpracy partnerów społecznych stanowi podstawę ustroju gospodarczego RP”; art. 21 „RP chroni prawo własności i prawo dziedziczenia”; art. 64 ust. 1 „Każdy ma prawo do własności, innych prawa majątkowych oraz prawo dziedziczenia” ust. 2 „Własność, inne prawa majątkowe oraz prawo dziedziczenia podlegają równej dla wszystkich ochronie prawnej” ust. 3 „Własność może być ograniczona tylko w drodze ustawy i tylko w zakresie, w jakim nie narusza ona istoty prawa własności”. Oprócz Konstytucji również kodeks cywilny definiuje w art. 44 własność – mieniem jest własność i inne prawa majątkowe.
Współczesna stratyfikacja własności.
Istnieją różne formy własności. 1.Własność prywatna: własność przysługująca jednostkom; osobom fizycznym lub zakładanym przez nie spółkom. Majątek spółek handlowych stanowi własność prywatną poprzez udziały(akcje) osób prywatnych. 2.Własność państwowa: obejmuje ona mienie przeznaczone do wykonywania ustrojowych funkcji państwa, jak i w znacznym rozmiarze mienie natury produkcyjnej. W przeszłości istniała zasada jedności własności państwowej. Obecnie należy wyodrębnić własność Skarbu Państwa oraz własność innych państwowych osób prawnych.Komunalizacja mienia państwowego.
Utworzenie samorządu gminnego pociągnęło za sobą wyposażenie gmin w osobowość prawną. Konieczne było również wyposażenie gmin w niezbędny zasób majątku. Źródłem majątku komunalnego(gminnego)stał się proces komunalizacji mienia państwowego. Mieniem właściwych gmin stało się mienie państwowe należące do: • rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego; • przedsiębiorstw państwowych, dla których organy wyżej określone pełniły funkcję organy założycielskiego; • zakładów i innych jednostek organizacyjnych podporządkowanych tym organom.Własność gospodarstw rolnych.
Wyodrębnionym prawnie rodzajem przedsiębiorstwa jest gospodarstwo rolne. Za gospodarstwo rolne uważa się grunty rolne wraz z gruntami leśnymi, budynkami lub ich częściami, urządzeniami i inwentarzem, jeżeli stanowią lub mogą stanowić zorganizowaną całość gospodarczą, oraz prawami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa rolnego(art. 553kc) Nieruchomościami rolnymi(gruntami rolnymi) są nieruchomości, które są lub mogą być wykorzystywane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej i zwierzęcej, nie wyłączając produkcji ogrodniczej, sadowniczej, rybnej (art. 461kc).Własność.
Własność stanowi przede wszystkim kategorię ekonomiczną. W znaczeniu ekonomicznym właścicielem jest ten, kto faktycznie dysponuje w swoim interesie danym dobrem ekonomicznym. Natomiast w znaczeniu prawnym własność to tylko jedna, podstawowa forma władania. W technicznio-prawnym znaczeniu własność stanowi formę prawną korzystania z rzeczy.
Klasyfikacja praw rzeczowych przyjęta przez polskiego ustawodawcę.
Klasyfikacja praw rzeczowych przyjęta przez polskiego ustawodawcę: 1. Prawo własności 2. Użytkowanie wieczyste 3. Ograniczone prawa rzeczowe (iura in re aliena – prawa do korzystania z rzeczy cudzej). Ustawodawca przyjął katalog zamknięty prawa rzeczowych (numerus clausus). Zainteresowani mogą więc ustanawiać takie prawa, jakie przewiduje ustawa.Części składowe gruntu dzielą los gruntu.
Przynależności – korzystanie z niektórych rzeczy wymaga posługiwania się innymi rzeczami ruchomymi, które ułatwiają korzystanie z rzeczy głównej, np. klucz i szafa. Przynależnością może być tylko rzecz ruchoma, musi być odrębna od rzeczy głównej, przynależność musi pozostawać z rzeczą główną w stosunku gospodarczego podporządkowania, musi być przynależność przydatna do korzystania z rzeczy głównej, przynależnością może być tylko rzecz ruchoma stanowiąca własność właściciela rzeczy głównej.
|