akty prawne materiały dla studentów prawa
Hipoteka.
Rzymskie definicje zobowiązań.
Zobowiązanie jest stosunkiem prawnym na podstawie którego jedna ze stron zwana wierzycielem (creditor) ma prawo domagać się określonego świadczenia zaś druga strona zwana dłużnikiem (debitor) winna owo świadczenie wykonać. Czyli zobowiązanie jest węzłem prawnym które zmusza kogoś do czynienia czegoś zgodnie z prawami państwa. Definicje w prawie rzymskim były zjawiskiem rzadkim lecz z biegiem lat sytuacja ta ulegała zmianie. Gaius omawiając zobowiązania nie potrafił w sposób zwięzły ich zdefiniować aczkolwiek uczynił to w sposób zbliżony omawiając actio in personam poprzez określenie że jest ono wówczas kiedy prowadzimy proces przeciw komuś kto jest w stosunku do nas zobowiązany albo z kontraktu albo z deliktu tzn. że musi on nam coś dać, uczynić lub świadczyć.Rękojmia sprzedającego za wady prawne rzeczy.
Rękojmia sprzedającego za wady prawne rzeczy, utrata posiadania rzeczy kupionej sądownie na rzecz właściciela lub posiadającego ograniczone prawa na rzeczy cudzej (użytkowania, zastawu). Nie odpowiadał jeżeli kupujący przegrał spór z właścicielem, ale nie odebrano mu posiadania rzeczy; albo jeśli prawo to powstało po wydaniu rzeczy kupującemu. Wyłączono odpowiedzialność jeśli kupujący ponosił winę za powstanie ewikcji (nie zawiadomił sprzedawcy o grożącej ewikcji, zaniedbał zasiedzenie, niewłaściwie bronił się w procesie.
Wymogi świadczenia.
Treścią każdego zobowiązania w prawie rzymskim było świadczenie. Rzymianie w ślad za Gaiusem określali je w trzech słowach dare, facere i praestare czyli danie czegoś, czynienie czegoś lub świadczenie czegoś. Tak szeroko pojęte świadczenie było możliwe tylko i wyłącznie pod warunkiem spełnienia określonych wymogów takich jak: treść świadczenia nie może być sprzeczna z prawem ani z dobrymi obyczajami, przedmiot świadczenia winien być określony w pieniądzu, niemożliwe nie może być przedmiotem zobowiązania, przedmiot świadczenia winien być dokładnie określony.
Własność - pojęcie i ograniczenia.
Pierwotne nabycie prawa własności ma miejsce na skutek zawłaszczenia, znalezienia skarbu, połączenia rzeczy, przetworzenia, nabycia pożytków i zasiedzenia. Pochodne sposoby nabycia prawa własności to: mancypacja, in iure cessio i tradycja. Władztwo nad rzeczami mogło mieć charakter faktyczny (posiadanie possessio i dzierżenie detentio) lub prawny (wyrażone w prawach rzeczowych – własność i prawa na rzeczy cudzej – iura in re aliena). Ograniczonymi prawami rzeczowymi na rzeczy cudzej były – służebności, prawo zastawu, emfiteuza (dzierżawa wieczysta) i superficies (prawo zabudowy). Wszystkie prawa rzeczowe miały charakter bezwzględny (skuteczne erga omnes), objęte ochroną procesową za pomocą actiones in rem.Przedmiot zobowiązania.
Podmiotami zobowiązania były strony zobowiązania wierzyciel i dłużnik (ew. kilku). Przedmiotami zobowiązania były rzeczy indywidualnie oznaczone – in specie lub gatunkowo – in genere. Zaginięcie rzeczy określonej jako species powodowało wygaśnięcie zobowiązania ze względu na niemożliwość wykonania zobowiązania impossibilium nulla obligatio. Rzecz oznaczona gatunkowo mogła być zastąpiona inną (tej samej ilości, gatunku, wagi).Przelew wierzytelności.
W dawnym prawie rzymskim zobowiązanie miało charakter osobisty, stąd zmiana wierzyciela lub dłużnika w danym stosunku obligacyjnym w drodze niefor¬malnej umowy była zupełnie niemożliwa. Wychodząc jednak naprzeciw potrzebom obrotu gospodarczego, w cią¬gu kilku pierwszych wieków stworzyli Rzymianie w zasadzie tylko surogaty dzisiejszej cesji (tj. przeniesienie wierzytel¬ności z dotychczasowego wierzyciela na drugą osobę mocą zawartej między nimi umowy).
Umorzenie zobowiązań wg prawa pretorskiego.
Umorzenie zobowiązania następowało z mocy samego prawa ipso iure lub przez podniesienie przez dłużnika ekscepcji udzielonej z mocy prawa pretorskiego – ope exceptionis. Właściwym wygaśnięciem było ipso iure, wygasało on ostatecznie, skuteczne wobec wszystkich osób zainteresowanych. Przy ope exceptionis zobowiązanie nadal istniało, jednak realizacja była uniemożliwiona przez udzieloną ekscepcję. Sposoby wygaśnięcia zobowiązań: spełnienie warunku lub nadejście terminu zobowiązania, śmierć zasadniczo nie wygaszała wierzytelności i długów – były dziedziczne.
|
Odpowiedzialność za wady fizyczne.
Odpowiedzialność za wady fizyczne – stopniowy rozwój, odrębne uregulowania ogólne i edykty edylów kurulnych w odniesieniu do kupna-sprzedaży niewolników i zwierząt na targach. - prawo cywilne – odpowiedzialność za zapewnienia i obietnice dicta et promissa lub zatajone wady – dolus - edykty – handel niewolnikami i zwierzętami – wymóg ujawnienia określonych wad (wymienionych w edykcie), - actio redhibitoria –w razie ujawnienia się wad – o rozwiązanie kontraktu i zwrot ceny (za zwrotem rzeczy) w razie ujawnienia się wad przysługiwała sprzedającemu 6 miesięcy od transakcji,Rzeczy - pojęcie i podziały.
Rzeczy res w prawie rzymskim oznaczały zarówno przedmioty materialne - res corporales jak i prawa - res incorporales – (quae tangi non possunt – których nie można dotknąć) np. wierzytelności, użytkowanie. Res corporalis – to samoistny przedmiot materialny dostępny i przeznaczony do obrotu. Pewne rodzaje rzecz bądź z natury lub na mocy przepisów były wyłączone z obrotu, nie modły być przedmiotem prywatnej własności – res extra commercium (patrz niżej). Pozostałe rzeczy podlegały obrotowi jako prywatna własność – res in commercio. Inne kategorie podziału rzeczy – patrz niżej.Rodzaje własności.
Rodzaje własności: • Własność kolektywna – • Własność prywatna – rzeczowe i autonomiczne prawo jednostki do władania rzeczą materialna, w treści swej nieograniczone o ile nie narusza obowiązującego prawa • Własność indywidualna – tu podmiotem jest pater familias, najpierw ruchomości a potem także i grunty • Własność kwirytarna –(własność cywilna – bo chroniona przez ius civile), przysługiwała jedynie pełnoprawnym obywatelom rzymskim, nabycie własności wymagało zachowania formy albo mancypacji, ale res nec mancipi można było nabywać w inny sposób, zdarzało się ,że nabywca nie nabywał własności kwirytarnej a jedynie posiadanie, które dopiero z upływem czasu wskutek zasiedzenia mogło prowadzić do własności kwirytarnej (zanim to nastąpiło własność kwirytarna pozostawała przy zbywcy a posiadaczowi nie przysługiwały żadne środki ochronyNowacja.
Przelanie wierzytelności z dotychczasowego wierzyciela – cedenta na drugą osobę – cesjonariusza na podstawie umowy cesyjnej; nie wymagało to zgody dłużnika. Pierwotnie stosowano pośrednią formę – nowację – stypulacyjne umorzenie dotychczasowej wierzytelności i tworzenie nowej na rzecz drugiej osoby, to jednak uzależnione było od zgody dłużnika, nie dawało to zabezpieczenia wierzyciela oraz wygasały zarzuty dłużnika przysługujące mu w stosunku do pierwotnego wierzyciela. Później istniała możliwość ustanowienia zastępcy procesowego (procurator) w procesie formułkowym, który miał ściągnąć wierzytelność na własny rachunek, aż do litis contesttio mógł zostać pozbawiony wierzytelności.Tradycja.
Tradycja – traditio, nieformalne przeniesienie własności, oparte na ius gentium, w prawie klasycznym polega na przeniesieniu posiadania od poprzednika na następcę, w następstwie uzasadnionej, zgodnej woli, a przyczyna dokonania tradycji musiała być słuszna – iusta causa traditionis. Konieczne było spełnienie zasady nemo plus iuris ad alium transfere..., a także posiadanie zdolności do rozporządzania rzeczą. Pozbywca czasami nie musiał nawet być właścicielem rzeczy – wierzyciel zastawniczy (zastawnik), który działał z upoważnienia zastawcy, na podstawie umowy o sprzedaż rzeczy zastawionej (pactum de vendento) – mógł sprzedać rzecz.
Skutki prawne posiadania.
Skutki prawne posiadania: • Dążenie by posiadacz był jednocześnie właścicielem • Gdy właściciel traci posiadanie, prawo udziela mu środków pretoryjnych w celu jego odzyskania • Posiadacz, któremu nie przysługuje prawo własności może je nabyć z mocy prawa przez zasiedzenie • Każdy posiadacz ma uprzywilejowaną pozycję – w procesie windykacyjnym nie ciąży na nim obowiązek dowodu, a po procesie (wygranym) nabywa na spornej rzeczy prawo własnościWina - pojęcie i stopnie.
Wina culpa – w znaczeniu obszerniejszym – umyślne działanie lub zaniechanie dłużnik mające na celu naruszenie interesów wierzyciela – dolus; albo niedbalstwo którego skutki powinien przewidzieć – culpa w węższym znaczeniu. Odpowiedzialność za winę jest subiektywna – zależna od staranności wykazanej przez dłużnika. Odpowiedzialność za dolus nie podlegała umownemu usunięciu – dolus semper praestatur – za dolus zawsze się odpowiada.
|