akty prawne materiały dla studentów prawa
Zawłaszczenie.
Zawłaszczenie (occupatio).
Zawłaszczenie – nabycie własności na rzeczach niczyich res nullis, przez objęcie w posiadanie z zamiarem przywłaszczenia sobie. Res nullius cedit primo occupanti.
Zawłaszczenie (occupatio):
- Najstarszy sposób nabycia własności
- Objecie w posiadanie rzeczy niczyjej
- Katalog rzeczy:
- Dzikie zwierzęta
Zastaw ręczny.
Zastaw ręczny(pignus) był zabezpieczeniem innej umowy, jego cechami było to że w razie wykonania umowy biorący rzecz w zastaw miał obowiązek jej zwrotu, a zastawiający mógł tego żądać sądownie. W razie jego niewykonania, bądź przed jego wykonaniem, zastawnik miał prawo wydobycia utraconej rzeczy erga omnes. Zastawnik miał posiadanie nad rzeczą, mógł żądać zwrotu nakładów poniesionych na rzeczy, jak i prawo retencji. Odpowiedzialność obu stron sięgała do lekkiego niedbalstwa (culpa levis in abstracto), zastawnik dodatkowo odpowiadał za utratę lub zniszczenie zastawionej rzeczy.
Kontrakt najmu rzeczy.
Kontrakt konsensualny zawarty pomiędzy wynajmującym a najemcą, o oddanie określonej indywidualnie rzeczy do używania w zamian za czynsz – merces, pensio i zobowiązanie zwrotu w określonym terminie. Nie mogły to być rzeczy wyłączone z obrotu lub zużywalne~. Nie rozróżniano najmu od dzierżawy – rzeczy przynoszącej pożytki w celu ich pobierania. Co do czynszu obowiązywały takie same zasady jak przy kontrakcie kupna sprzedaży, dodatkowo przy dzierżawie istniała możliwość uiszczania czynszu w naturze. Wynajmujący zobowiązany był do: umożliwienia używania rzeczy (jej należyte utrzymanie do czasu wręczenia); przekazać rzecz najemcy; ponosił koszty utrzymania rzeczy w należytym stanie; odpowiadał z tytułu ewikcji i za wady fizyczne (podobnie w pr. just. za wady ukryte); zwrotu kosztów koniecznych lub pożytecznych; odpowiadał za dolus, culpa lata i culpa levis in abstracto, szkody najemcy liczono damnum emergens i lucrum cessans (pyt 303).przeciw wynajmującemu najemcy przysługiwało actio conducti.Służebności gruntowe.
Jeden grunt tzw. służebny, służył drugiemu (władającemu – panującemu), nie miała znaczenia ew. zmiana właścicieli gruntów. Grunty te powinny ze sobą sąsiadować, korzyść przypadająca gruntowi władającemu powinna być trwała – servitutis causa perpetua esse debet – cel ustanowienia służebności musi mieć charakter stały. Służebność jest niepodzielna, zawsze dziedziczna i zbywalna. Dzielą się na służebności gruntów wiejskich i miejskich. Służebności gruntów wiejskich: prawo przechodu (iter servitus itineris), przepędzenia bydła (servitus actus), przejazdu (servitus viae), przeprowadzenia wodociągu przez cudzy grunt (servitus aquaeductus), później – czerpania wody, wypasu bydła, kopania piasku na cudzy gruncie.Wady oświadczenia woli.
Treść oświadczenia woli musi być zgodna za stanem świadomości i ze stanem rzeczywistym. WADY: brak świadomości, brak wolnej woli, pozorność, oświadczenie nie na serio, podstęp, przymus. - brak świadomości – osoba działająca ma wyłączoną świadomość (np. wysoka temperatura). - brak wolnej woli – zawsze w związku z przymusem fizycznym, - pozorna czynność – gdy składający oświadczenie woli składa oświadczenie woli niezgodnie z czynnością dokonaną (daje darowiznę, a mówi że sprzedaje),Darowizna.
Darowizna jako odrębna umowa zaistniała dopiero w prawie justyniańskim, wcześniej uznawano za nią wszelkie przypadki, kiedy zachodziło: powiększenie majątku obdarowanego z równoczesnym umniejszeniem majątku darczyńcy, istniała wola obdarowania animus donandi, obdarowany przyjął darowiznę (nie można było go do tego zmusić). Nie było określonej formy. Ważność obietnicy darowizny zależała od stypulacyjnej formy, od Justyniana wystarczyła nieformalna obietnica będąca pactum legitimum – mogąca być ważnie zaskarżona.
Zobowiązania naturalne.
Z zobowiązań naturalnych (niezupełnych), w przeciwieństwie do cywilnych, dłużnik nie ponosił odpowiedzialności, nie były one zaskarżalne. Wykonanie (przez pomyłkę lub dobrowolnie) świadczenia wynikającego z długu nie podlegało jednak zwrotowi, wierzycielowi przysługiwało jego zatrzymanie soluti retentio. Zobowiązania naturalne mogły w poszczególnych rodzajach zobowiązań być wzmocnione zastawem, poręką, mogło podlegać nowacji (pyt377); wierzytelność naturalna mogła podlegać potrąceniu.
Czynność prawna - pojęcie i rodzaje.
Czynność prawna jest oświadczeniem woli osoby, zmierzające do wywołania skutków prawnych (powstanie, zmiana lub wygaśnięcie stosunku prawnego) związanych z nim z mocy prawa. Oświadczenie woli jest najistotniejszym elementem cz.p, skierowanym do drugiej osoby ale niekoniecznie, powinno być wyraźne ale także może być dorozumiane (facta concludentia) – gdy z zachowania osoby wynikają jej zamiary (np. pro herede gestio) Czynności formalne wymagają oświadczenia woli w określonej prawem formie. |
Próby definicji własności.
Tak jak powszechne jest uznanie dla wkładu rzymskiej myśli prawniczej w rozwój koncepcji prawa własności, tak też istnieje dość powszechny pogląd, że Rzymianie tego prawa w ogóle nie definiowali, lecz pojmowali je wyłącznie intuicyjnie. Ten stan rzeczy uzasadnia się, z jednej strony, oporami prawników rzymskich wobec konstruowania definicji pojęć prawnych w ogóle, z drugiej zaś - trudnościami takiego ujęcia, by definicja obejmowała wszelkie formy pełnego władania prawnego rzeczą w państwie rzymskim.
Najem rzeczy.
Rodzaje najmu: - najem rzeczy – locatio conductio rei, - najem usług – locatio conductio operarum, - najem dzieła – locatio conductio operis, Strony – oddający w najem rzecz, usługi, dający materiał (locat) na wykonie dzieła – locator, strona przeciwna – conductor. Najem był umową synallagmatyczną – zobowiązująco-uprawniający. Pierwotnie najem niewolników i zwierząt, potem mieszkań, dzierżawa ziemi, najem usług i dzieła. Ok. 100 r.p.n.e. istnieją analogiczne do kupna sprzedaży skargi bonae fidei – actio locati i actio conducti.Zastępstwo.
Zastępstwo: • Czynność prawna wywołuje skutek w sferze prawnej tego kto składa oświadczenie woli • Nie wszyscy mogą to zrobić z przyczyn natury faktycznej (nieobecność) albo natury prawnej (brak zdolności do czynności prawnych) => w takich przypadkach powoływano zastępcę • Zastępstwo bezpośrednie – gdy oświadczenia woli mogą wywoływać skutek bezpośrednio w sferze stosunków prawnych zastępowanego • Zastępstwo pośrednie – powoduje skutek wyłącznie wobec zastępcy, który w drodze dodatkowej czynności przenosi nabyte prawa i obowiązki na zastępowanego (głównie ta funkcjonowała)Prawo zastawu.
W rozwoju historycznym zastaw w prawie rzymskim przeszedł ewolucję, której wyrazem są trzy jego postacie: fiducia, pignus i hypotheca. Przy fiducji dłużnik w celu zabezpieczenia wierzytelności przenosił na wierzyciela za pomocą mancypacji, albo in iure cessio, jakiś przedmiot na własność, z tym zastrzeżeniem, że po wypełnieniu zobowiązania wierzyciel własność tę przeniesie z powrotem na dłużnika (tracił on na rzeczy swe prawo rzeczowe). Wierzyciel jako jej właściciel mógł z nią zrobić, co chciał, a więc mógł ją również alienować.Własność - pojęcie i rodzaje.
Pojęcie wykształciło się na przełomie wieków gł. w związku z ziemią i stosunkami opartymi na jej obrocie. Nadawane w królestwie działki – dwa iugera (ok.1/2 ha), które podlegały dziedziczeniu; UXIIT jako podstawę gospodarki uznała indywidualne gospodarstwa chłopskie - fundus, wchodzące w skład patrum familiarum. Jednocześnie istniała własność kolektywna ager publicus – na terytoriach zdobytych przez Rzym, które częściowo oddawano obywatelom na własność agri limitati (2 – 7 iugera), jednak w większości były w possessiones lub agri occupatorii – w rękach patrycjuszy (367 r.p.n.e. leges Liciniae Sextiae ograniczono wielkość agri occupatorii do 500 ugera / obywatela), 111 r.p.n.e. ustawa agrarna oddała te posiadania na własność.
Istota zobowiązania w odróżnieniu od praw rzeczowych.
Zobowiązania nazywa się w źródłach rzymskich obligatio. W zobowiązaniu uczestniczą zawsze dwie strony: wierzyciel i dłużnik. Definicja przekazana w Digestach Justyniana przeciwstawia zobowiązania prawom rzeczowym: „Istota zobowiązania nie polega na tym, ażeby jakąś rzecz albo służebność uczynić naszą, ale na tym, ażeby zmusić kogoś innego do dania nam czegoś albo do czynienia, albo do świadczenia.”. Obligatio rysuje się jako stosunek prawny, odmienny od rodzajów władztwa nad zespołami osób czy rzeczy.
Pacta.
Pacta: - pacta – umowy, które nie były kontraktami, ale pozostawały w silnym z nimi związku - mogły być podniesione do rangi kontraktu przez nadanie mu formy stypulacji - gdy były częste i ważne dla społeczeństwa uzyskiwały ochronę procesową - umowy nieformalne - dochodziły do skutku solo consensu – przez osiągnięcie prostego porozumienia (to jest specyficzna cecha kontraktów konsensualnych) – różnica – pacta były pozbawione ochrony procesowej Umowy które nie należały , ani do kontraktów typowych, ani do kontraktów nienazwanych, określali Rzymianie terminem pacta. Tak jak kontrakty konsensualne, dochodziły one do skutku w wyniku samego porozumienia między stronami. |