Ustawy prawne, kancelarie adwokackie, testy na aplikacje

Ekspertyzę psychiatryczną (opinię o stanie zdrowia psychicznego oskarżonego) postanowić może tylko, sąd – a w postępowaniu przygotowawczym prokurator – powołuje się wówczas co najmniej dwu biegłych lekarzy psychiatrów (art. 202 & 1). Na ich wniosek do udziału w wydaniu opinii powołuje się ponadto biegłego (np. psychologa) lub biegłych innych specjalności (art. 202 & 2). Opinia psychiatrów powinna wypowiadać się na temat:

- poczytalności oskarżonego w chwili popełnienia czynu w rozumieniu art. 31 k.k.,

-aktualnego stanu zdrowia psychicznego oraz zdolności do udziału w postępowaniu, a nadto w razie potrzeby co do stanu psychicznego warunkującego umieszczenie w zamkniętym zakładzie art. 93 k.k.

Szczególnym rodzajem ekspertyzy psychiatrycznej jest badanie psychiatryczne połączone z obserwacją w zakładzie leczniczym (art. 203 & 1). Orzeka o tym wówczas sąd – w postępowaniu przygotowawczym prokurator do którego zgłaszają taką potrzebę biegli - a na postanowienie to służy zażalenie (art.203 & 2 i 4). Sam sąd bez żądania biegłych nie jest władny orzec umieszczenia oskarżonego na obserwacji, kodeks wymaga bowiem wyraźnie stosownego wniosku biegłych. Chodzi przy tym o żądanie biegłych psychiatrów, którzy jako eksperci oświadczają, iż bez obserwacji nie są w stanie wydać wymaganej opinii, a nie żądanie innych biegłych powołanych na życzenie psychiatrów. Biegli żądając umieszczenia oskarżonego na obserwacji winni wykazać, dlaczego jest ona nieodzowna. Gdyby sąd nie podzielał tej opinii, może powołać nowych biegłych, żądając jednak od nich od razu wypowiedzi, co do potrzeby obserwacji oskarżonego. W postanowieniu o skierowanie oskarżonego na obserwację określa się czas obserwacji, który nie powinien przekroczyć 6 tygodni. Na wniosek zakładu, w którym prowadzi się obserwację, sąd może przedłużyć termin na czas określony (art. 203 & 3 i 4) niezbędny do zakończenia obserwacji. O zakończeniu obserwacji biegli niezwłocznie zawiadamiają sąd, który powinien nakazać zwolnienie oskarżonego z zakładu leczniczego.

(Ekspertyza kończy się opinią.)

Badanie stanu psychicznego świadka jest niedopuszczalne, chyba że istnieje wątpliwość co do takiego stanu, jego stanu rozwoju umysłowego, zdolności postrzegania lub odtwarzania przez niego postrzeżeń. Wówczas sąd lub prokurator może zarządzić (postanowieniem) przesłuchanie świadka z udziałem biegłego lekarza (przede wszystkim psychiatry) lub biegłego psychologa, a świadek nie ma prawa do sprzeciwu (art. 192 & 2).

W kodeksie z 1997 r. znalazły swoje miejsce reguły chroniące bezstronność lekarzy psychiatrów

Brzmią one: biegli nie mogą pozostawać ze sobą w związku małżeńskim ani innym stosunku, który mógłby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do ich samodzielności (art. 202