Ustawy prawne, kancelarie adwokackie, testy na aplikacje

W dążeniu do uproszczenia i przyspieszenia postępowania karnego, w tym możliwie szybkiego zaspokojenia uzasadnionych roszczeń majątkowych pokrzyw¬dzonego wynikających z popełnienia przestępstwa, a także w trosce o racjonalne ograniczenie kosztów wymiaru sprawiedliwości (również społecznych), w kodeksie wprowadzono instytucję tzw. dobrowolnego poddania się odpowiedzialności karnej, nazywaną też dobrowolnym poddaniem się karze.

W kodeksie postępowania karnego art. 387 stanowi, że do chwili zakończenia pierwszego przesłuchania wszystkich oskarżonych na rozprawie głównej oskarżony, któremu zarzucono występek, może złożyć wniosek (na piśmie lub do protokołu rozprawy) o wydanie wyroku skazującego i wymierzenie mu określonej kary lub środka karnego bez przeprowadzenia postępowania dowodowego. Wobec złożoności nowego unormowania, dbając o właściwą realizację prawa oskarżonego do obrony, ustawodawca postanowił, że jeżeli oskarżony nie ma obrońcy z wyboru, sąd może, na jego wniosek, wyznaczyć mu obrońcę z urzędu.

Sąd może uwzględnić wniosek oskarżonego o wydanie wyroku skazującego, gdy okoliczności popełnienia przestępstwa nie budzą wątpliwości i cele postępowania zostaną osiągnięte mimo nieprzeprowadzenia rozprawy w całości. Uwzględnienie takiego wniosku jest możliwe jedynie wówczas, gdy nie sprzeciwią się temu prokurator, a także pokrzywdzony należycie powiadomiony o terminie rozprawy oraz pouczony o możliwości zgłoszenia przez oskarżonego tego wniosku.

Z kolei wobec często pojawiających się w praktyce trudności w uzyskaniu stanowiska pokrzywdzonego, bez zgody którego (obok zgody prokuratora) art. 387 nie mógł być stosowany, warunek ten zastąpiono możliwością zgłoszenia przez prokuratora i pokrzywdzonego sprzeciwu. Jeżeli pokrzywdzony, należycie powia¬domiony, sprzeciwu nie zgłosi, jego milczenie nie stoi na przeszkodzie prze¬prowadzeniu procedury dobrowolnego poddania się przez oskarżonego odpowie¬dzialności za popełniony występek

Określenie „dowody wymienione w akcie oskarżenia", użyte w art. 387 § 4,

obejmuje także zeznania świadków, których wezwania na rozprawę główną żądał oskarżyciel w akcie oskarżenia (art. 333 § l pkt l), w tym zeznania świadków uprawnionych do odmowy złożenia zeznań (art. 182), którzy uprzedzeni o tym prawie nie skorzystali z tego uprawnienia w postępowaniu przygotowawczym (W trybie przewidzianym w art. 387 dopuszczalne jest tylko wydanie wyroku skazującego; nie można więc wydać wyroku np. warunkowo umarzającego postępowanie karne (

Przychylenie się sądu do wniosku oskarżonego o wydanie wyroku skazującego na zasadach przewidzianych w art. 387 § l i 2 zobowiązuje sąd do wymierzenia kary zgodnej z akceptowanym wnioskiem. Orzeczenie przez sąd kary surowszej (lub środka karnego nieprzewidzianego we wniosku) oznacza złamanie „swoistej ugody" określającej warunki dobrowolnego poddania się karze i tym samym stanowi podstawę do kasacji (art. 523), gdyż jest rażącym naruszeniem prawa procesowego, mającym istotny wpływ na treść orzeczenia

Jeżeli wniosek złożono przed rozpoczęciem rozprawy, w myśl art. 387 § 5 sąd rozpoznaje go na rozprawie; jednakże w sprawach rozpoznawanych w trybie uproszczonym art. 474a pozwala w takiej sytuacji orzekać w sprawie wniosku na posiedzeniu.

Aby możliwe było ograniczenie postępowania dowodowego, przyznanie do winy musi nastąpić w granicach i w rozumieniu aktu oskarżenia, a zatem powinno stanowić potwierdzenie wszystkich elementów przestępstwa w takiej wersji, jaką przedstawił oskarżyciel. Nie jest wystarczające użycie przez oskar¬żonego formuły „przyznaję się do winy" bez złożenia wyjaśnień na temat okoliczności, w jakich popełnił on przestępstwo, podlegających ocenie przede wszystkim z punktu widzenia ich wiarygodności.

Aby możliwe było ograniczenie postępowania dowodowego, przyznanie do winy musi nastąpić w granicach i w rozumieniu aktu oskarżenia, a zatem powinno stanowić potwierdzenie wszystkich elementów przestępstwa w takiej wersji, jaką przedstawił oskarżyciel. Nie jest wystarczające użycie przez oskar¬żonego formuły „przyznaję się do winy" bez złożenia wyjaśnień na temat okoliczności, w jakich popełnił on przestępstwo, podlegających ocenie przede wszystkim z punktu widzenia ich wiarygodności Jedną z przesłanek uprawniających do zastosowania tego przepisu powinno być osobiste złożenie przez oskarżonego wyjaśnień przed sądem wyrokującym. Nie wystarcza w tym względzie odczytanie protokołu jego wyjaśnień złożonych w postępowaniu przygotowawczym.

W niektórych orzeczeniach Sąd Najwyższy jako warunek dopuszczalności ograniczenia postępowania dowodowego traktuje taką sytuację, gdy wyjaśnienia oskarżonego pozwalają sądowi na dokonanie pełnej i kompleksowej oceny sprawy — zarówno w zakresie winy oskarżonego, kwalifikacji prawnej jego czynu, jak i wszystkich okoliczności mających wpływ na wymiar kary; jeżeli zatem na ich podstawie jest w stanie odtworzyć rzeczywisty przebieg wydarzeń będących przedmiotem osądu, dokonać oceny prawnej zarzucanych mu czynów oraz ustalić okoliczności pozwalające na orzeczenie względem niego kary zgodnie z dyrektywa¬mi jej wymiaru, zamieszczonymi w kodeksie karnym. Sąd wówczas tylko ogranicza postępowanie dowodowe i dla dokonania odpowiednich ustaleń w sprawie, poza przyjęciem wyjaśnień oskarżonego, przeprowadza — w zakresie, o którym sam decyduje — także (niektóre) inne dowody (

Jeżeli wyjaśnienia oskarżonego przyznającego się do winy budzą wątpliwości, należy przeprowadzić postępowanie dowodowe w całości. W tym względzie ocena należy do sądu. Natomiast każda ze stron może, nie wyrażając zgody na skrócenie postępowania dowodowego (nawet bez podania powodów lub argumentów uzasadniających jej stanowisko), spowodować przeprowadzenie wszystkich dowo¬dów mających znaczenie dla sprawy.