Ustawy prawne, kancelarie adwokackie, testy na aplikacje

Jest on organem samodzielnym oraz instytucjonalnie oddzielonym od innych organów państwowych, Rzecznik jest w swojej działalności niezawisły i odpowiada jedynie przed Sejmem, na zasadach określonych w ustawie (art. 210 Konstytucji RP).

Rzecznik Praw Obywatelskich został powołany w celu ochrony praw i wolności człowieka i obywatela określonych w Konstytucji oraz w innych aktach normatywnych (art. 208 Konstytucji RP). Podstawowym zadaniem Rzecznika Praw Obywatelskich jest dokonywanie kontroli przestrzegania praw i wolności obywateli w trakcie działalności organów państwa. W sprawach o ochronę wolności i praw, człowieka i obywatela Rzecznik bada, czy wskutek działania łub zaniechania organów, organizacji i instytucji obowiązanych do przestrzegania i realizacji tych wolności i praw nie nastąpiło naruszenia prawa, a także zasad współżycia i sprawiedliwości społecznej (art. 1 ust. 3 u. RPO). Uzasadnia to zakwalifikowanie Rzecznika Praw Obywatelskich, będącego organem ochrony prawnej, jako organu kontroli przestrzegania prawa (kontroli legalności). W celu zapewnienia realności i efektywności kontroli pozycja Rzecznika w Konstytucji została usytuowana jako sui generis organ kontroli i ochrony prawa (obok Najwyższej Izby Kontroli i Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji).

Do zadań Rzecznika Praw Obywatelskich zalicza się ochronę praw i wolności zarówno obywateli polskich, jak i bezpaństwowców oraz cudzoziemców, znajdujących się pod władzą RP (w zakresie praw i wolności przysługujących im w Polsce) (art. 18 u. o RPO). Zakresem działania RPO nie objęte zostały natomiast bezpośrednio inne podmioty (osoby prawne, organy samorządu terytorialnego czy inne samorządy). Zakres przedmiotowy ochrony nie został ograniczony do praw i wolności konstytucyjnych (tak jak ma to miejsce w i przypadku skargi konstytucyjnej), ale obejmuje wszelkie prawa i wolności przyznane obywatelom także innymi aktami normatywnymi (np. ratyfikowanymi przez Polskę umowami międzynarodowymi).

Rzecznik Praw Obywatelskich wykonuje swoje zadania poprzez:

1) rozpatrywanie indywidualnych skarg obywateli i podejmowanie stosownych czynności mających na celu likwidację powstałych naruszeń praw lub wolności w konkretnych przypadkach,

2) występowanie z inicjatywami mającymi na celu usunięcie hierarchicznych niezgodności występujących w aktach prawnych,

3) kierowanie wniosków do odpowiednich organów o podjęcie inicjatywy ustawodawczej,

4) wywieranie wpływu na kształtowanie kierunków wykładni prawa dotyczącego praw i wolności człowieka i obywatela oraz

5) obowiązkowe informowane Sejmu i Senatu, a także opinii publicznej o stanie przestrzegania praw i wolności obywatelskich, do czego Rzecznika obliguje art. 212 Konstytucji RP.

Rzecznik Praw Obywatelskich jako organ, który, stoi na straży wolności i praw człowieka i obywatela, w sprawach dzieci współpracuje z Rzecznikiem Praw Dziecka oraz współdziała ze stowarzyszeniami, ruchami obywatelskimi, innymi dobrowolnymi zrzeszeniami i fundacjami na rzecz ochrony wolności i praw człowieka i obywatela.

Rzecznikiem może być obywatel polski wyróżniający się wiedzą prawniczą, doświadczeniem zawodowym oraz wysokim autorytetem ze względu na swe walory moralne i wrażliwość społeczną (art. 2 u. o RPO).

Rzecznika powołuje Sejm za zgodą Senatu, na okres 5 lat (art. 209 ust. 1 Konstytucji RP), Przepis art. 3 ust. 1 u. RPO precyzuje, iż powołanie następuje na wniosek Marszałka Sejmu albo grupy 35 posłów

Rzecznik podejmuje czynności, jeżeli poweźmie wiadomość wskazującą na naruszenie wolności i praw człowieka i obywatela.

Podjęcie czynności przez Rzecznika następuje na wniosek: obywateli lub ich organizacji, organów samorządów, Rzecznika Praw Dziecka. Rzecznik Praw Obywatelskich może też podjąć czynności z własnej inicjatywy.

Wniosek kierowany do Rzecznika jest wolny od opłat, nie wymaga zachowania szczególnej formy, lecz powinien zawierać oznaczenie wnioskodawcy oraz osoby, której wolności i praw, sprawa dotyczy, a także określać przedmiot sprawy.

Rzecznik po zapoznaniu się z każdym skierowanym do niego wnioskiem może: podjąć sprawę, poprzestać na wskazaniu wnioskodawcy przysługujących mu środków działania, przekazać sprawę według właściwości, może również sprawy nie podjąć. Zawiadamia o powyższym wnioskodawcę i osobę, której sprawa dotyczy.

W przypadku podjęcia sprawy Rzecznik może samodzielnie prowadzić postępowanie wyjaśniające, jak również zwrócić się o zbadanie sprawy lub jej części do właściwych organów, w szczególności organów nadzoru, prokuratury, kontroli państwowej, zawodowej lub społecznej, bądź wystąpić do Sejmu o zlecenie Najwyższej Izbie Kontroli przeprowadzenia kontroli dla zbadania określonej sprawy lub jej części.

Rzecznik może również: występować do właściwych organów z wnioskami o podjęcie inicjatywy ustawodawczej bądź o wydanie lub zmianę innych aktów prawnych w sprawach dotyczących wolności i praw człowieka i obywatela,

Rzecznik corocznie informuje Sejm i Senat o swojej działalności oraz o stanie przestrzegania wolności i praw człowieka i obywatela.