Ustawy prawne, kancelarie adwokackie, testy na aplikacje

Niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania powodowało szkodę w majątku wierzyciela, którą dłużnik zobowiązany był wyrównać, jeśli istniał związek przyczynowy między jego działaniem a szkodą lub wynikały z winy culpa dłużnika, a także obowiązek nałożony przez prawo – custodia – do szczególnego strzeżenia rzeczy, mimo braku winy.

Wina culpa – w znaczeniu obszerniejszym – umyślne działanie lub zaniechanie dłużnik mające na celu naruszenie interesów wierzyciela – dolus; albo niedbalstwo którego skutki powinien przewidzieć – culpa w węższym znaczeniu. Odpowiedzialność za winę jest subiektywna – zależna od staranności wykazanej przez dłużnika. Odpowiedzialność za dolus nie podlegała umownemu usunięciu – dolus semper praestatur – za dolus zawsze się odpowiada.

W węższym znaczeniu – culpa dzieliła się na:

- culpa lata – duże niedbalstwo, zaniedbanie dotyczące rzeczy normalnie (zwykle) dopilnowywanej przez ludzi,

- culpa levis – lekka wina, zaniedbanie czynności cechującej człowieka niezwykle dbałego i zapobiegliwego – mierzonego w kryterium abstrakcyjnego ideału - culpa levis in abstracto (ideał pater familias); zaniedbanie czynności zwykle dopełnianej we własnych interesach – culpa levis in concreto.

Jeżeli dłużnik nie wykonał zobowiązania ponosił odpowiedzialność wobec wierzyciela który mógł na drodze sądowej uzyskać wyrok i tytuł egzekucyjny wobec dłużnika. Jednak odpowiedzialność dłużnika mogła wynikać z sytuacji przez niego nie zawinionych nie ponosił on wówczas takiej samej odpowiedzialności jak w przypadkach zawinionych. W prawie rzymskim możemy mówić o dwóch typach przesłanek odpowiedzialności dłużnika za nie wykonanie zobowiązania. Pierwszym typem jest przesłanka natury przedmiotowej czyli oparta na ryzyku zobowiązania. Decydujący wpływ na tę przesłankę miał fakt czy przedmiot zobowiązania należał do species czy też do genus a więc do rzeczy zamiennych gatunkowych czy do specyficznych jednostkowych. Podobna sytuacja miała miejsce w z chwilą pojawienia się siły wyższej czy przypadku zwykłego. Odpowiedzialność dłużnika była jednak pełna w przypadkach podmiotowych czyli takich które były przez niego zawinione. Zwłoka była także przesłanką odpowiedzialności.