Ustawy prawne, kancelarie adwokackie, testy na aplikacje

Czynności procesowe i ich skuteczność często wiąże się z zachowaniem terminu (wynika to z zasady koncentracji). W kpk. terminy uregulowane są w rozdziale 14.

W kodeksie pojęcie terminu występuje w kilku znaczeniach:

 jako synonim daty, dnia, np. art. 249 §3 – (...) o terminie przesłuchania sąd zawiadamia prokuratora;

 jako pewien okres, w jakim należy dokonać określonej czynności, np. art. 120 §1 nakazujący wyznaczenie 7-dniowego terminu do usunięcia braków formalnych w piśmie;

 terminy materialnoprawne, które organ procesowy musi mieć na uwadze, np. roczny termin przedawnienia roszczenia o odszkodowanie za niesłuszne skazanie z art. 555 kpk;

 jako pewien czas, w jakim może trwać określony stan wywołany wydaną decyzją procesową lub czynnością faktyczną, np. 48-godzinny okres zatrzymania z art. 248 §1 kpk.

Terminy określane są w kodeksie: poprzez stan zaawansowania procesu (np. „przed rozpoczęciem przewodu sądowego”), kalendarzowo (w godzinach, dniach, tygodniach, itp.), blankietowo (np. „na czas oznaczony”) oraz ogólnie (np. „bezzwłocznie”, „natychmiast”).

Ze względu na procesowe skutki naruszenia terminu, terminy dzielimy na:

 zawite – nieprzekraczalne, ale przywracalne. Czynność procesowa dokonana po upływie terminu zawitego jest bezskuteczna – art. 122 §1 kpk. T. zawite kierowane są jedynie do stron i innych osób, nie dotyczą organów procesowych. Zgodnie z art. 122 §2, terminami zawitymi są terminy do wnoszenia środków zaskarżenia oraz inne terminy, które ustawa uznaje za zawite.

 prekluzyjne (materialnoprocesowe) – nieprzekraczalne i nieprzywracalne. Uchybienie takiemu terminowi powoduje bezskuteczność czynności. To, że dany termin ma charakter prekluzyjny zawsze jasno wynika z przepisu (że upływ danego terminu powoduje nieskuteczność czynności i jednoczesną niemożność przywrócenia go zainteresowanemu). Zawitymi mogą być terminy określone fazą procesu (np. termin do wtoczenia powództwa adhezyjnego z art. 62 kpk) oraz określane dłuższymi okresami (np. 6-miesięczny termin dla Prokuratora Generalnego do uchylenia decyzji o umorzeniu śledztwa na niekorzyść podejrzanego z art. 328 kpk).

 instrukcyjne (porządkowe) – przekraczalne, ich celem jest jedynie przyspieszenie postępowania. Czynność dokonana po takim terminie jest skuteczna. Czasem, ze względów porządkowych zakłada się ich oficjalne przedłużanie (np. przedłużenie terminu do sporządzenia uzasadnienia wyroku – art. 423 §1 kpk). Co do zasady odnoszą się do organów procesowych, niekiedy dotyczą też stron.