Ustawy prawne, kancelarie adwokackie, testy na aplikacje

Umorzenie zobowiązania następowało z mocy samego prawa ipso iure lub przez podniesienie przez dłużnika ekscepcji udzielonej z mocy prawa pretorskiego – ope exceptionis. Właściwym wygaśnięciem było ipso iure, wygasało on ostatecznie, skuteczne wobec wszystkich osób zainteresowanych. Przy ope exceptionis zobowiązanie nadal istniało, jednak realizacja była uniemożliwiona przez udzieloną ekscepcję. Sposoby wygaśnięcia zobowiązań: spełnienie warunku lub nadejście terminu zobowiązania, śmierć zasadniczo nie wygaszała wierzytelności i długów – były dziedziczne.

Sposoby ipso iure:

- wykonanie zobowiązania,

- formalne zwolnienie z zobowiązania (po wykonaniu zobowiązania (lub dobrowolnie), dopiero to zwalniało z zobowiązania – dawne prawo formalistyczne, np. zobowiązanie zaciągnięte per aes et libram tylko tak mogło być rozwiązane solutio per aes et libram),

- nowacja,

- confusio (patrz niżej)

- concursum causarum lucrativarum (w przypadku wierzytelności pod tytułem darmym rzeczy indywidualnie oznaczonych, które wierzyciel otrzymał od innej osoby także darmo) ;

Ope exceptionis:

- pactum de non petendo (umowa o niedomaganie się długu, zrzeczenie się przez wierzyciela zapłaty wierzytelności na stałe lub na jakiś czas

- kompensacja - Umorzenie całkowite lub częściowe wierzytelności na skutek przeciwstawienia jej innej wierzytelności ze strony dłużnika (wierzyciel był dłużnikiem swego dłużnika). Był to procesowy sposób postępowania. Proces kształtowania się: w sporach negotia bonae fidei sędzia mógł brać pod uwagę wszystkie czynniki dotyczące sporu, pretensja wzajemna powinna jednak wynikać z tej samej podstawy prawnej głównie z kontraktu synallagmatycznego. Wyjątki od niemożności zastosowania potrącenia gł. skargach stricti iuris (w czasach Gaiusa): bankier skarżący swego klienta musiał uprzednio dokonać w swych księgach rachunkowych potrącenia i skarżyć o saldo; jeśli bonorum emptor za sprawą venditio bonorum nabył majątek niewypłacalnego dłużnika i następnie skarżył jego dłużników i okazało się, że któryś z nich jest jednocześnie wierzycielem egzekuta to sędzia powinien przeprowadzić potrącenie. Istniała możliwość potrącenia drogą exceptio doli – wniesioną przez pozwanego mającego u powoda wierzytelność, której ten nie zawarł w skardze (mogło ono być oparte na innej podstawie prawnej, musiało jednak dotyczyć tego samego przedmiotu świadczenia (np. pieniędzy). W prawie justyniańskim sędzia sam przeprowadzał potrącenie (bez excepcji) o ile przedmiot świadczenia był taki sam, termin płatności już zapadł i były one łatwe do udowodnienia (nie powodowały zwłoki w procesie).

W prawie rzymskim występowały następujące sposoby umorzenia zobowiązań : wykonanie zobowiązania solutio, zwolnienie z długu dokonane przez wierzyciela, nowację, poprzez confusio czyli zejście się długu i wierzytelności w jednej osobie lub też poprzez zbieg tytułów nieodpłatnych. Wszystkie te sposoby należały do ius civile natomiast istniały jeszcze sposoby umorzenia zobowiązań według prawa pretorskiego a należały do nich : pactum de non petendo jako nieformalna umowa w której wierzyciel rezygnował z długu oraz poprzez kompensację czyli potrącenie.