Ustawy prawne, kancelarie adwokackie, testy na aplikacje

UWAGI OGÓLNE

przedmiotem m. umów gosp. jest regulowanie zagad­nień związanych z m. obrotem gospodarczym (= międzynarodowe stosunki gospodarcze);

m. stos. gosp. to stosunki utrzymywane pomiędzy podmiotami gospodarczymi znajdującymi się w różnych państwach, obejmują 3 grupy zjawisk:

międzynarodową wymianę towarów i usług (= handel zagraniczny);

międzynarodowe ruchy kapitału;

międzynarodowe ruchy siły roboczej;

poniżej zagadnienia związane z handlem zagranicznym → regulowany w 2 płaszczyznach → cywilnoprawnej (m. transakcje handlowe dokonywane przez osoby prywatne) → z suwerenności gospodarczej wynika prawo państw do oddziaływania na handel zagraniczny → międzynarodowoprawnej (usuwanie przeszkód, zakazów i dyskryminacji w celu ułatwienia m. przepływu towarów, usług i płatności);

gospodarka kapitalistyczna → zasadą jest, że transakcje dokonywane są przez prywatnych kupców i firmy w celu osiągnięcia zysku, a państwo ingeruje w nie, tak by tworzyć korzystne dla siebie sytuacje (popieranie eksportu, ograniczanie importu);

w państwach socjalistycznych wprowadzono monopol handlu zagranicznego, np. Konstytucja PRL, który polegał na państwowym kierownictwie i plano­waniu całego handlu m., a transakcje dokonywane były przez przedsiębiorstwa, najczęściej państwowe → istotą monopolu nie jest wyłączne przez państwo wykonywanie handlu, ale uzależnienie jego wykonywania od upoważnienia państwa;

zlikwidowany podczas reform po 89’tym, co wpłynęło na zmianę instrumentów polityki handlu zagranicznego (zamiast bezpośredniego uczestnictwa, pośrednie środki, jak ustanawianie ceł, ograniczeń przywozowych/kontyngentów, ograniczenia dewizowe, różne formy subwencjonowania eksportu itp.);

zagadnienie te regulowane są głównie przez dwustronne u.m., ale też są umowy wielostronne, oraz umowy powołujące do życia m. org. gosp.;

ONZ i Rada Gosp.-Społ;

Konferencja NZ do Spraw Handlu i Rozwoju (UNCTAD) z 1964 r.;

Układ Ogólny w sprawie Taryf i Handlu (GATT) → a jego następcą jest Światowa Organizacja Handlu (WTO);

zachodnioeuropejskie wspólnoty gospodarcze;

DWUSTRONNE UMOWY GOSPODARCZE

okres rozwijającego się kapitalizmu – klasyczna forma umowy dwustronnej to traktat handlowy (traktat handlowy i nawigacyj­ny – dot. też żeglugi morskiej) → okres stosunkowo liberalnej polityki handlowej, a głównym instrumentem były cła, istniała wymienialność walut i swoboda obrotów płatniczych z zagranicą;

traktat regulował całokształt obrotu gosp., a dla ochrony własnych interesów stosowano KNU i czasem klauzule narodowe;

okres wielkiego kryzysu gosp. (od 1929 r.) → załamanie swobodnego obrotu gosp., państwa zaczęły wprowadzać różne przepisy ochronne dla zachowania równowagi bilansu płatniczego:

ograniczenia iloś­ciowe (kontyngentowanie) importu;

reglamentacja obrotu dewizowego z zagrani­cą;

wynikiem tego było powstanie sieci umów kontyngento­wych (umów o obrocie towarowym) – państwa w nich przyznawały sobie wzajemnie kontyngenty towarów (zezwolenie na import określonej ilości);

umowy finansowe (płatnicze) – regulują m.in. sprawę płatności m. przy istnieniu ograniczeń dewizowych;

szczególny typ to tzw. umowy rozrachunkowe/clearin­gowe – eliminują potrzebę dokonywania transferu dewiz, poprzez ograniczenie handlu – wymóg bilansowania się eksportu i importu;

kwestie sporne:

były w przypadku umów między państwami socjalistycznymi i kapitalistycznymi, a podstawowym instrumentem państw socjalistycznych była KNU, choć nie w pełni zapewniała niedyskryminację, ze względu na nie obejmowanie zagadnień ograniczeń ilościowych;

są w przypadku państw rozwijających się – żądają uprzywilejowania dla zrekompensowania ich niższego stopnia rozwoju;

Klauzula największego uprzywilejowania (KNU)

kontrahenci gwarantują sobie wzajemnie traktowanie takie (tzn. równie uprzywilejowane, nie gorsze) jak traktowany jest jakikolwiek inny kraj trzeci najbardziej w danej dziedzinie uprzywilejowany;

klauzula ta chroni przed niedyskryminacją;

jest normą o charakterze blankietowym – nie daje żadnych przywilejów/uprawnień, gdyż zależą one od tego jak będą traktowane inne państwa, a wszystkie przywileje i ulgi przyznane jednemu państwu są bezwarunkowo i automatycznie przenoszone na dane państwo;

treść może być różna – w obrocie gosp. dot. obrotu towarowego, transportu towarów, sytuacji prawnej osób fizycznych i prawnych w zakresie wykonywania handlu i in. dział. gosp.;

np. typowa KNU w zakresie obrotu towarowego w GATT: „Wszelkie korzyści, ulgi, przywileje lub zwolnienia, przyznane przez jedną z umawiających się stron towarom pochodzącym z jakiego bądź kraju lub przeznaczonych dla tego kraju, będą, niezwłocz­nie i bez jakichkolwiek warunków, rozciągnięte na podobne towary pochodzące z obszarów lub przeznaczone dla obszarów wszystkich innych umawiających się stron. Niniejsze postanowienie dotyczy opłat celnych i wszelkiego rodzaju należności, nakładanych na lub w związku z importem lub ekspor­tem, opłat pobieranych z tytułu przekazywania za granicę płatności importowo-eksportowych, trybu pobierania tych opłat i należności, całości przepisów i formalności dotyczących importu lub eksportu”

Wyjątki od KNU

polegają na tym, że w szczególnych sytuacjach korzyści lub przywileje przyznawane jakiemuś państwu lub obszarowi nie muszą być prze­noszone na inne państwa korzystające z KNU (traktowanie preferencyjne) → istnieje 5 powszechnie uznanych wyjątków:

tzw. mały ruch graniczny;

handel z własnymi koloniami i posiadłościami;

szczególne sytuacje prawne, polityczne czy uświęcone tradycją (np. tzw. brytyjskie preferencje imperialne, preferencje celne w ramach „Unii Francuskiej”);

unia celna;

handel z krajami rozwijającymi się (ten wyjątek zastępuje dawne wyjątki dot. kolonii i krajów zależnych);

obecnie nie odgrywa tej roli co dawniej, gdyż nie wystarcza do zapewnienie rzeczywistej niedyskryminacji, wynika to z w/w wyjątków, a przede wszystkim z tworzenia organizacji gosp. (jak WE) i stref preferencyjnych oraz z faktu, że KNU w większości przypadków nie obejmuje stosowania ograniczeń ilościo­wych;

Ograniczenia ilościowe (kontyngentowanie) importu (pojawiły się po I wojnie światowej)

bezpośrednia ingerencja w handel zagraniczny przez państwo, polegająca na zezwoleniu na import tylko określonej ilości towarów w ramach corocznie ustalanego kontyngentu;

wprowadziły je większość państw, co mocno zahamowało handel zagraniczny, dlatego w gospodarce kapitalistycznej uważane jest to za środek wyjątkowy, stosowany w sytuacjach kryzysowych → w ostatnich latach następuje stopniowa liberalizacja obrotu towarowego przez znoszenie tych ograniczeń;

w związku ze stosowaniem tych ograniczeń pojawiły się u.m. szczególnego typu → umowy o obrocie towarowym (umowy kontyngentowe) z dołączonymi do nich listami towarowymi – zobowiązanie państwa do wydania zezwoleń na import towarów w ilościach przewidzianych w listach towarowych dołączonych do umowy;

w gospodarce rynkowej – skorzystanie z tego zobowiązania zależy od prywatnych importerów;

w gospodarce socjalistycznej – w umowach z państwami kapitalistycznymi mogło to prowadzić do niekorzystnej sytuacji dla państw socjalistycznych (ze względu na monopol handlu zagranicznego), dlatego w takich umowach wzajemne zobowiązania obejmowały także wydawanie zezwoleń na import i eksport;