Ustawy prawne, kancelarie adwokackie, testy na aplikacje

W każdym zobowiązaniu musi występować co najmniej dwa podmioty a mianowicie dłużnik i wierzyciel. Istniały jednak stosunki w których występowała większa ilość osób należących do zobowiązania. Dlatego też w węzłach obligacyjnych możemy mówić jedynie o stronach a nie o osobach gdyż stroną może być większa ilość podmiotów.

W zobowiązaniu uczestniczy kilka osób jako wierzyciele lub dłużnicy, co rozróżniało zobowiązania: podzielne, solidarne, kumulatywne. Wierzytelność i dług ulegały podziałowi (jeśli były podzielne) w myśl zasady nomina ipso iure divisa – wierzytelności dzielą się z mocy samego prawa.

Zobowiązanie jest podzielne, gdy i świadczenie jest podzielne – da się spełnić częściowo bez uszczerbku dla swej istoty lub wartości (zapłacenie 100 sesterców – „w ratach”). W innym wypadku jest niepodzielne (np. wydanie sprzedanego niewolnika – dare jeśli rzecz była niepodzielna; świadczenia polegające na facere – wybudowanie domu). Kilku dłużników zobowiązanych do świadczenia niepodzielnego – solidarność bierna; przy kilku wierzycielach nie powstawała właściwa solidarność czynna. W zobowiązaniach podzielnych długi i wierzytelności dzieliły się ipso iure jeśli nie było umowy co do solidarności.

Solidarność (czynna – kilku wierzycieli, bierna – dłużników) w zobowiązaniach – każdy z dłużników odpowiadał za cały dług – adekwatnie wierzycielom przysługiwała cała wierzytelność, spłacony dług przez jednego – wygaszał zobowiązanie, a jemu przysługiwało prawo regresu.

Odróżnić należy od wierzyciela solidarnego wierzyciela akcesoryjnego, a od dłużnika solidarnego – poręczyciela.

Zobowiązania solidarne powstawały na podstawie czynności prawnej (zgodne oświadczenie woli – przy stypulacji, kontraktach banae fidei i pożyczce mutuum – przez nieformalne oświadczenie woli – umowę, rozporządzenie ostatniej woli zobowiązujące współdziedziców do wypłaty legatu) lub z mocy prawa (wspólne popełnienie deliktu, quasi deliktu; w przypadku niepodzielności świadczenia – wykonanie przez jednego z dłużników świadczenia zwalniało pozostałych, jeśli było kilku wierzycieli i cały dług został oddany jednemu, zobowiązanie nie gasło w stosunku do pozostałych –str. 234/5).

Wygaśnięcie zobowiązania solidarnego:

- wypełnienie jednego świadczenia lub przyjęcie przez jednego wierzyciela całego długu istnieje jedno świadczenie una res vertitur,

- umorzenie zobowiązania według prawa cywilnego – acceptilatio, nowacja - nawet w stosunku do jednego dłużnika; inne zdarzenia prawne dotyczące jednego (capitis deminutio, zwłoka) – nie miały wpływu na kształt ani rozmiar zobowiązania,

- wskutek litis contestatio- w prawie klasycznym wygaszało wszystkie zobowiązania; pr. Justyniańskie – dopiero po wykonani świadczenia, w solidarności czynnej pozostawiono zasady prawa klasycznego – skarga jednego wierzyciela i litis contestatio odbierało prawo do skarżenia pozostałym wierzycielom;

Kumulatywność oznaczała, że każdy z kilku dłużników odpowiadał z całego świadczenia osobno, kumulowały się one po stronie wierzyciela. Było tak w odpowiedzialności deliktowej, odpowiedzialność odszkodowawcza pociągała za sobą odpowiedzialność solidarną, kara pieniężna którą dochodzono skargami penalnymi dotykała każdego z osobna ponieważ poszkodowany mógł wnieść osobne skargi (actio poenalis) w stosunku do każdego.