Ustawy prawne, kancelarie adwokackie, testy na aplikacje

Są to źródła uprzednio określone jako względnie spontaniczne, a co za tym idzie – pochodzą od osób, które przekazując informacje chcą przestrzegać prawnego tudzież społecznego obowiązku zawiadamiania o przestępstwie.

Obowiązek prawny może wynikać:

• z przepisu art. 240 k.k., w myśl którego każdy obywatel jest prawnie zobowiązany do zawiadomienia organów ścigania o przestępstwach z artykułów 118, 127, 128, 130, 134, 140, 148, 163, 166 lub 252 k.k. Zaniechanie tego obowiązku stanowi przestępstwo, za które nie podlega karze ten, kto miał dostateczną podstawę do przypuszczenia, iż organ ścigania wie o fakcie oraz okolicznościach przestępstwa, jak również ten, kto nie zawiadomił tegoż organu z obawy przed odpowiedzialnością karną grożącą jemu samemu czy jego najbliższym.

Obowiązek ten nie obejmuje adwokatów i duchownych, jeżeli dowiedzieli się o popełnieniu przestępstwa w sytuacjach określonych w art. 178 k.p.k.

• z przepisu art. 304 § 2 k.p.k. i innych przepisów szczególnych (zawartych przykładowo w ust. o zawodzie lekarza i lekarza dentysty). W tych przypadkach obowiązek zawiadomienia organu ścigania o popełnieniu przestępstwa spoczywa na kierownikach instytucji państwowych i społecznych, które w związku ze swoją działalnością dowiedziały się o popełnieniu przestępstwa ściganego z urzędu. Zaniechanie tego obowiązku może skutkować odpowiedzialnością karną (art. 231 k.k.).

Obowiązek społeczny zawiadomienia o przestępstwie wynika z art. 304 § 1 k.p.k., ciąży na każdym obywatelu, który uzyskał wiadomość o popełnieniu przestępstwa ściganego z urzędu. Zaniechanie tego obowiązku jako społecznego, nie pociąga za sobą odpowiedzialności karnej.

Jeżeli zachodzi uzasadniona obawa użycia przemocy bądź groźby bezprawnej wobec zawiadamiającego lub osoby najbliższej w związku z jego czynnością (złożeniem zawiadomienia), może on zastrzec dane dotyczące miejsca zamieszkania do wyłącznej wiadomości organu przyjmującego zawiadomienie (w ramach instytucji tzw. „małego utajnienia”).

Zawiadomienie – wiadomości ogólne:

Prawidłowo opracowane zawiadomienie powinno zawierać:

1. Zwięzły opis faktu z określeniem czasu i miejsca oraz wszystkich okoliczności istotnych dla kwalifikacji prawnej i wymiaru kary (rozmiar szkody, motywy czynu, dane o stosunku podejrzanego do pokrzywdzonego itp.),

2. Imię i nazwisko (ewentualnie pseudonim), adres, zawód osoby przeciwko której zawiadamiający skierował swoje podejrzenie, ewentualnie inne dane personalne tej osoby, zwłaszcza jeśli mają one znaczenie dla sprawy bądź ułatwią jej wykrycie czy ujęcie,

3. Wymienienie dowodów osobowych i rzeczowych oraz podanie nazwisk i imion świadków, ich adresów domowych i ewentualnie zakładów pracy,

4. Jeżeli zawiadamiający stworzył jakąś wersję zdarzenia, powinien ją podać, uzasadniając odpowiednią argumentacją i dowodami na to, dlaczego wybrał tę, a nie inną wersję,

5. Jeżeli zawiadamiający dysponuje odpowiednią wiedzą prawniczą, powinien podać również przyjętą przezeń kwalifikację prawną i w razie potrzeby uzasadnić ją,

6. Wnioski dotyczące środków zapobiegających uchylaniu się podejrzanego od sądu,

7. Wnioski dotyczące zabezpieczenia dowodów rzeczowych,

8. Jeżeli zawiadamiający dysponuje dowodami rzeczowymi i dokumentami, powinien je dołączyć, jeżeli ich właściwości na to zezwalają, jeśli zaś nie – podać miejsce, gdzie się znajdują i ewentualnie ich stan,

9. Względnie wnioski dotyczące proponowanego trybu postępowania,

10. Wnioski w zakresie roszczeń cywilnych i ich zabezpieczenia, podpis zawiadamiającego, adres, zawód i stanowisko, miejsce pracy oraz numer telefonu.

Według M. Lipczyńskiej informacje w szerokim znaczeniu przybrać mogą w postępowaniu karnym formę zawiadomienia bądź własnych obserwacji organów ścigania. Na tej podstawie został wyodrębniony podział na:

1. Zawiadomienia organów ścigania podporządkowanych wobec organów podrzędnych (np. policyjnych w stosunku do prokuratur),

2. Zawiadomienia organów nadrzędnych w stosunku do podrzędnych związane z określonymi poleceniami,

3. Zawiadomienia organów ścigania, utrwalone najczęściej w formie notatki,

4. Zawiadomienia wpływające od sądów cywilnych i karnych (np. o przestępstwie fałszywych zeznań),

5. Zawiadomienia organów powołanych do kontroli (np. NIK),

6. Zawiadomienia innych instytucji państwowych i społecznych, które nie są pokrzywdzonymi (np. szpitale),

7. Zawiadomienia publicznych środków przekazu,

8. Zawiadomienia pokrzywdzonych i ich pełnomocników,

9. Zawiadomienia świadków czynu przestępnego niebędących pokrzywdzonymi,

10. Zawiadomienia innych osób prywatnych,

11. Zawiadomienia anonimowe,

12. Samooskarżenia

Ze względu na osobę podejrzanego należy odróżnić:

1. Zawiadomienia kierowane przeciwko anonimowemu podejrzanemu (in rem) oraz przeciwko podejrzanemu określonemu nazwiskiem, pseudonimem lub za pomocą opisu (in personam),

2. Zawiadomienia przeciwko jednej osobie oraz większej ilości osób podejrzanych.

Kolejnym kryterium wyróżniania jest treść zarzutów. Wyróżnić tu można:

1. Zawiadomienia dotyczące czynów przestępnych karanych sądownie (zbrodni, występków),

2. Zawiadomienia dotyczące czynów niestanowiących przestępstw sądownie ściganych.

Uwzględniając skonkretyzowania zarzutu M. Lipińska wymienia:

1. Zawiadomienia dotyczące czynów dokładnie skonkretyzowanych co do czasu, miejsca i sposobu popełnienia czynu zabronionego,

2. Zawiadomienia, w których brak jest wyłącznie pewnych szczegółów, jak również zawiadomienia zupełnie ogólnikowe.

Ze względu na formę:

1. Zawiadomienia publiczne i niepubliczne,

2. Zawiadomienia ustne (bezpośrednie i telefoniczne):

- ujęte w postaci protokołu,

- ujęte w postaci notatki;

3. Zawiadomienia pisemne.